De categorie jeugd wordt, aan de hand van de leeftijd, onderverdeeld in de 
categorieën 1 t/m 7: 

In het jaar 2006 is de categorie indeling gewijzigd en is niet langer de geboortedatum bepalend maar het geboortejaar.

cat.1 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens  8 jaar  en meisjes 8 of 9 worden.
cat.2 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens  9 jaar  en meisjes 10 worden.
cat.3 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens 10 jaar en meisjes 11 worden.
cat.4 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens 11 jaar en meisjes 12 worden.
cat.5 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens 12 jaar en meisjes 13 worden.
cat.6 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens 13 jaar en meisjes 14 worden.
cat.7 vanaf 1-1 t/m 31-12 van het jaar waarin jongens 14 jaar worden.

Voor clubwedstrijden zijn de regels veel soepeler.
Daar bepaalt de club de categorie-indeling. 
Zo wordt er soms voor gekozen renners van gelijke sterkte tegen elkaar te laten rijden, ongeacht de categorie waartoe ze officieel behoren.

Dispensaties 
Als je een jongen bent, kun je aan de KNWU toestemming vragen om één categorie lager te mogen rijden. 
Dat noemt men "dispensatie aanvragen". 
Deze dispensatie kan worden aangevraagd door je club. 
Die moet dat aanvragen via de districtsjeugdcommissie of de consul. Die hebben daar namelijk ook iets over te zeggen.
Denk nu niet: ik ga een categorie lager rijden, want dan kan ik gemakkelijker prijzen winnen.

Als je namelijk sterk rijdt, krijg je geen dispensatie. Of de dispensatie wordt weer ingetrokken.
Als het je in die lagere categorie toch niet bevalt, mag je ook zelf de dispensatie in laten trekken. 
Als je veel wedstrijden wint, wil je misschien liever in een hogere categorie meedoen. 
Ook daarvoor kan je club dispensatie aanvragen.
Er is echter geen weg terug. Je moet in die hogere categorie blijven tot aan je eerstvolgende verjaardag. 
Als je meedoet aan een Nationaal Kampioenschap moet je ook daar rijden in die hogere categorie.

De meisjes in een bepaalde categorie zijn een jaar ouder dan de jongens.
Maar wellicht rijd jij, als je een meisje bent, toch liever tegen even oude jongens.
Dat kan; je club kan daarvoor toestemming vragen aan de KNWU.

Voor alle duidelijkheid:
Het is niet de bedoeling dat je de ene wedstrijd in de ene, en de andere wedstrijd in de andere categorie rijdt.
Meisjes rijden normaal gesproken tegen jongens die een jaar jonger zijn. 
Ze rijden tegen even oude jongens als ze daarvoor toestemming hebben van de KNWU.
Jongens rijden normaal gesproken bij hun eigen leeftijdsgroep. 
Ze rijden een categorie lager als ze van de KNWU een brief hebben ontvangen dat dit mag.
Ze blijven dan in de lagere categorie tot de dispensatie is ingetrokken.
Ook als je een categorie hoger rijdt, heb je een brief van de KNWU nodig.

Met ingang van het jaar dat je 15 wordt  mag je niet meer aan jeugdwedstrijden deelnemen.
Je kunt dan verder gaan als nieuweling (als je een jongen bent) of als nieuweling-meisje (als je een meisje bent). 
Als je eenmaal een nieuwelingen- of nieuweling-meisjeslicentie hebt, kun je niet meer terug naar de jeugd. 
Als je 15 jaar of ouder bent, kun je geen dispensatie krijgen om bij de jeugd te rijden. 
Je mag niet met een jeugdlicentie deelnemen aan een nieuwelingenwedstrijd, of omgekeerd. 
Voor cyclocrosswedstrijden is er een aparte regeling. 
Als je een jeugdlicentie hebt en je behoort tot categorie 7, dan mag je deelnemen aan cyclocrosswedstrijden voor nieuwelingen of nieuweling-meisjes.
Let op: je mag niet aan zowel het NK cyclocross voor categorie 7 als aan dat voor nieuwelingen meedoen. Je moet kiezen!